मराठी व्याकरणात “समास” म्हणजे दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन तयार झालेला नवीन अर्थपूर्ण शब्द. समासामुळे भाषा संक्षिप्त, प्रभावी व सुबोध होते.
समास : अर्थ व माहिती
समास = शब्द + शब्द → नवीन शब्द (नवीन अर्थ)
उदा.
राजा + पुत्र = राजपुत्र
मराठीतील समासाचे प्रमुख प्रकार (५)
१) अव्ययीभाव समास
अर्थ : पहिला शब्द अव्यय असतो व संपूर्ण शब्द अव्ययासारखा वापरला जातो.
ओळख :
- ज्यात “प्रमाणे, सारखा, पर्यंत, वर, खाली” असा अर्थ येतो.
उदाहरणे :
- यथाशक्ती (शक्तीनुसार)
- प्रतिदिन (दररोज)
- उपरांत (नंतर)
- यथावकाश (वेळेनुसार)
२) तत्पुरुष समास
अर्थ : पहिला शब्द दुसऱ्या शब्दावर अवलंबून असतो.
ओळख :
- “चा/ची/चे, ला, ने, साठी” असे विभक्ती प्रत्यय लपलेले असतात.
उदाहरणे :
- देवालय (देवाचे आलय)
- जलपान (पाणी पिणे)
- ग्रामवासी (ग्रामात राहणारा)
- राजभक्त (राजाचा भक्त)
तत्पुरुष समासाचे उपप्रकार (थोडक्यात)
- कर्मधारय – नीलकमल (निळे कमळ)
- द्विगु – त्रिलोकी (तीन लोक)
- नञ् तत्पुरुष – अज्ञानी (जो ज्ञानी नाही)
३) द्वंद्व समास
अर्थ : दोन्ही शब्दांना समान महत्त्व असते.
ओळख :
- “आणि” हा अर्थ येतो.
उदाहरणे :
- रामलक्ष्मण (राम आणि लक्ष्मण)
- सुखदुःख (सुख आणि दुःख)
- स्त्रीपुरुष
- दिनरात्र
४) बहुव्रीहि समास
अर्थ : समासाचा अर्थ दोन्ही शब्दांपेक्षा वेगळा, तिसऱ्याच व्यक्ती/वस्तूकडे जातो.
ओळख :
- ज्याच्याकडे हे गुण आहेत तो/ती.
उदाहरणे :
- चंद्रमुखी (सुंदर स्त्री)
- पीतांबर (श्रीकृष्ण)
- दशानन (रावण)
- नीलकंठ (शंकर)
५) कर्मधारय समास
अर्थ : विशेषण + विशेष्य यांचा संबंध.
ओळख :
- दोन्ही शब्द एकाच वस्तूचे वर्णन करतात.
उदाहरणे :
- सुंदरमुलगी
- मोठाघर
- नीलकमळ
- थंडपाणी
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा
Please write comment आपल्या बहुमूल्य प्रतिक्रिया बद्दल मनःपूर्वक आभारी आहोत..🙏🙏 www.great-indian com
आणि www.vijayjob.in