पुण्याजवळच्या एका खेड्यातल्या ' जिल्हा परिषद शाळेत' आज मोठा कार्यक्रम होता. शाळेला १० संगणक (Computers) भेट देण्यासाठी मुंबईचे मोठे बिझनेसमन 'मिस्टर सुहास ओक' आले होते.
सुहासरावांचा थाटच वेगळा होता. पांढरी शुभ्र मर्सिडीज, अंगावर महागडा सफारी सूट आणि डोळ्यावर रे-बॅनचा गॉगल. त्यांच्यासोबत चार बाउन्सर आणि दोन फोटोग्राफर होते. त्यांचा नियमच होता - "दहा रुपयांचं दान करायचं, तर शंभर रुपयांचा गाजावाजा झाला पाहिजे."
शाळेच्या पटांगणात कार्यक्रम सुरू झाला. सुहासराव मंचावर (Stage) मधल्या खुर्चीत बसले होते.
त्यांची नजर अचानक मंचाच्या खाली, एका कोपऱ्यात गेली.
तिथे एक ७५-८० वर्षांचे म्हातारे गृहस्थ जमिनीवर सतरंजीवर मुलांमध्ये बसले होते. त्यांचे कपडे अत्यंत साधे होते - एक विटकं धोतर, जुना सदरा आणि डोक्यावर एक मळके उपरणं. ते सारखे खोकत होते आणि त्यांच्या पायाला एक जुनी चप्पल होती.
सुहासरावांना ते दृश्य खटकलं. त्यांना वाटलं, "हा भिकारी इथे काय करतोय? माझ्यासारखा एवढा मोठा माणूस आलाय आणि इथे मंचासमोर हे असं दृश्य?"
त्यांनी मुख्याध्यापकांना (Principal) खुणेने जवळ बोलावलं.
सुहासराव रागाने कुजबुजले, "सर, तो म्हातारा कोण आहे? त्याला तिथून उठवा. माझ्या फोटोच्या फ्रेममध्ये येतोय तो. 'स्टँडर्ड' खराब दिसतंय शाळेचं. भिकारी वाटतोय तो, त्याला गेटच्या बाहेर काढा आणि जेवण देऊन वाटेला लावा."
मुख्याध्यापक थोडे ओशाळले. ते म्हणाले, "साहेब, ते... ते..."
सुहासरावांनी त्यांचं काहीच ऐकलं नाही. "अहो, कसले 'ते'? सांगा शिपायाला. उचलून बाहेर काढा त्यांना."
शिपाई गेला आणि त्याने त्या म्हाताऱ्याला (ज्यांचं नाव 'तात्या' होतं) हाताला धरून उठवलं.
"तात्या, चला उठा. साहेबांना त्रास होतोय. तुम्ही मागे जाऊन बसा किंवा बाहेर थांबा."
तात्या काहीच बोलले नाहीत. त्यांच्या चेहऱ्यावर एक शांत स्मित होतं. त्यांनी आपली काठी टेकवली आणि ते थरथरत्या पायांनी मंचाच्या मागच्या बाजूला, जिथे मुलांचे बूट ठेवले होते, तिथे जाऊन एका दगडावर बसले.
कार्यक्रम पार पडला. सुहासरावांनी १० कॉम्प्युटर दिले. खूप टाळ्या वाजल्या. हार-तुरे झाले.
शेवटी भाषणाची वेळ आली.
मुख्याध्यापक माईकवर आले. त्यांचा आवाज भरून आला होता.
ते म्हणाले:
*"आज सुहासरावांनी आपल्याला १० कॉम्प्युटर दिले, त्याबद्दल त्यांचे आभार.
पण आज मला एका अशा व्यक्तीची ओळख करून द्यायची आहे, ज्याने या शाळेसाठी आपलं 'सर्वस्व' दिलं, पण कधी स्टेजवर येऊन हार स्वीकारला नाही.
सुहासराव, मगाशी ज्यांना तुम्ही 'भिकारी' समजून मंचासमोरून उठवलंत आणि बूट स्टँडजवळ बसवलंत ना...
ते 'तात्या पाटील' आहेत.
या शाळेची जी २ एकर जमीन आहे, ज्याची आजची किंमत ५ कोटी रुपये आहे... ती जमीन या तात्यांनी शाळेला 'दान' दिली आहे.
तात्यांकडे राहायला स्वतःचं पकं घर नाहीये, ते पत्र्याच्या शेडमध्ये राहतात. त्यांची मुलं त्यांना सोडून गेली.
म्हातारपणी औषधाला पैसे नसतात, पण दरवर्षी आपल्या पेंन्शनचे पैसे साठवून ते शाळेतल्या गरिबांच्या पोरांना गणवेश (Uniform) देतात.
साहेब, तुम्ही १० कॉम्प्युटर दिलेत, पण त्यासाठी १० फोटोग्राफर आणलेत.
या माणसाने ५ कोटींची जमीन दिली, पण आज स्वतःच्याच जागेवर बसण्यासाठी त्यांना तुमच्या परवानगीची गरज लागली.
खरा 'श्रीमंत' कोण, हे आज तुम्हीच ठरवा."*
सगळ्या सभामंडपात स्मशानशांतता पसरली.
सुहासरावांचा चेहरा पांढराफटक पडला. त्यांच्या पायाखालची जमीन सरकली.
ज्या माणसाला ते कपड्यावरून 'भिकारी' समजत होते, त्या माणसाची दानत सुहासरावांच्या संपत्तीपेक्षा हजार पटीने मोठी होती.
सुहासराव मंचावरून खाली उतरले. त्यांचे बाउन्सर, त्यांचे फोटोग्राफर सगळे बघत होते.
सुहासराव धावत त्या मंचाच्या मागे गेले.
तिथे तात्या एका दगडावर बसून, मुलांनी दिलेलं बिस्किट खात होते.
सुहासरावांनी आपले महागडे बूट तिथेच काढले आणि त्या मळक्या धोतर नेसलेल्या तात्यांच्या पायावर डोकं ठेवलं.
"मला माफ करा तात्या! मी पैशाने श्रीमंत झालो, पण मनाने खूप गरीब राहिलो. तुम्ही खरे 'राजा' आहात. मी तुमची लायकी काढली, पण खरी लायकी आज मला माझी समजली."
तात्यांनी हसून सुहासरावांच्या पाठीवर हात फिरवला.
"अरे बाबा, त्यात काय झालं? देव देतो आणि देवच नेतो. आपण फक्त माध्यम असतो. तू दिलं, मी दिलं... हे महत्त्वाचं नाही. पोरांनी शिकणं महत्त्वाचं. उठ, कपडे खराब होतील तुझे."
सुहासरावांच्या डोळ्यात पाणी आलं.
आज त्यांना समजलं होतं की, श्रीमंती बँकेच्या बॅलन्समध्ये नसते, तर ती 'देण्याच्या' वृत्तीमध्ये असते.
त्या दिवशी सुहासरावांनी एकही फोटो काढला नाही. त्यांनी तात्यांचा हात धरला आणि त्यांना सन्मानाने मंचावर नेऊन आपल्या खुर्चीवर बसवलं.
कोणाच्या कपड्यावरून त्यांची लायकी ठरवू नका. साध्या राहणीमागे खूप मोठं आणि श्रीमंत मन असू शकतं. दान दिल्यावर त्याचा गाजावाजा करणं म्हणजे त्या दानाची किंमत कमी करण्यासारखं आहे. 'गुप्तदान' हेच श्रेष्ठ दान आहे.🙏👏
