शिवराम बाबूराव भोजे

 शिवराम बाबूराव भोजे (Shivram Baburao Bhoje) हे एक भारतीय शास्त्रज्ञ होते, जे विशेषतः अणुऊर्जा क्षेत्रातील त्यांच्या योगदानासाठी ओळखले जातात. भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

त्यांचा जन्म १९४१ मध्ये महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्याच्या अकलूज येथे झाला. त्यांनी पुण्याच्या गव्हर्नमेंट कॉलेज ऑफ इंजिनिअरिंगमधून अभियांत्रिकीची पदवी घेतली.

भोजे यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात भाभा अणुसंशोधन केंद्र (BARC) येथून केली. तिथे त्यांनी फास्ट ब्रीडर रिॲक्टरच्या (Fast Breeder Reactors) विकासावर काम केले. भारतातील फास्ट ब्रीडर टेस्ट रिॲक्टर (FBTR) च्या निर्मिती आणि कार्यान्वित करण्यात त्यांच्या महत्त्वपूर्ण योगदानामुळे ते ओळखले जातात.

त्यांच्या काही प्रमुख योगदानांमध्ये खालील बाबींचा समावेश होतो:

 * फास्ट ब्रीडर टेस्ट रिॲक्टर (FBTR): हा भारतातील पहिला फास्ट ब्रीडर रिॲक्टर होता, जो १९८५ मध्ये तामिळनाडूतील कलपक्कम येथे सुरू झाला. भोजे या प्रकल्पाचे संचालक होते आणि तो यशस्वीरीत्या कार्यान्वित करण्यात त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

 * प्रोटोटाइप फास्ट ब्रीडर रिॲक्टर (PFBR): त्यांनी भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाच्या पुढील टप्प्यातील ५०० मेगावॅटच्या प्रोटोटाइप फास्ट ब्रीडर रिॲक्टरच्या (PFBR) डिझाइन आणि विकासासाठीही योगदान दिले.

 * अणुऊर्जेमध्ये आत्मनिर्भरता: भोजे यांनी भारताला अणुऊर्जा तंत्रज्ञानात आत्मनिर्भर बनवण्यासाठी काम केले, ज्यामुळे देशाला ऊर्जा सुरक्षा मिळण्यास मदत झाली.

विज्ञान आणि अभियांत्रिकी क्षेत्रातील त्यांच्या अतुलनीय योगदानासाठी त्यांना २००४ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. हा भारत सरकारद्वारे दिला जाणारा चौथा सर्वोच्च नागरी सन्मान आहे.

तु